Makale

Bir gerçeği açıklamak, bir konuda bilgi vermek veya bir düşünceyi belirli kanıtlarla savunmak amacıyla yazılan ciddi, ağırbaşlı metinlerdir. Makale, gazete ve dergicilikle birlikte doğmuş bir türdür.

Türk edebiyatında makale türü, Batılılaşma hareketleriyle birlikte Tanzimat Dönemi’nde gazetenin hayatımıza girmesiyle başlamıştır.1860 yılında Şinasi tarafından çıkarılan Tercüman-ı Ahvâl gazetesinin ilk sayısında yayımlanan “Tercüman-ı Ahvâl Mukaddimesi” (Önsöz), Türk edebiyatının ilk makalesi kabul edilir.​Namık Kemal, “Lisan-ı Osmani’nin Edebiyatı Hakkında Bazı Mülahazatı Şamildir” makalesiyle dile dair görüşlerini açıklamıştır.Servet-i Fünun Dönemi’nde Hüseyin Cahit Yalçın’ın “Edebiyat ve Hukuk” makalesi, derginin kapanmasına ve topluluğun dağılmasına neden olmuştur.Milli Edebiyat Dönemi’nde ise Ömer Seyfettin’in “Yeni Lisan” makalesi, sade Türkçenin manifestosu kabul edilir.

Makaleler, ele aldıkları konunun niteliğine ve hitap ettikleri kitleye göre iki temel gruba ayrılır:

Edebi Makale:

Güncel, sosyal, sanatsal veya edebi konuların, kanıtlara dayandırılarak gazete ve dergilerde geniş halk kitlelerine sunulduğu yazılardır.Özellikleri şunlardır:

• Temel amacı bir fikri savunmak, bir görüşü desteklemek veya bir konuyu ispatlamaktır.
• ​Tamamen nesnel bir bakış açısıyla kaleme alınır; yazarın kişisel duygularına yer verilmez.
• ​Dil, bilgi verme işlevi nedeniyle ağırlıklı olarak göndergesel işlevde kullanılır.
• ​Ciddi, ağırbaşlı, yapmacıksız ve akademik bir üslup benimsenir.
• ​Kelimeler genellikle gerçek anlamlarıyla kullanılır; mecaz, imge ve söz sanatlarından kaçınılır.
• ​Tanımlama, örneklendirme, tanık gösterme ve sayısal verilerden yararlanma gibi düşünceyi geliştirme yolları kullanılır.
• ​Metin; Giriş, Gelişme ve Sonuç bölümlerinden oluşan kesin bir mantıksal plan üzerine kurulur.
• ​Konular sosyal, siyasal, sanatsal veya kültürel olabilir; ancak her zaman bir kanıta dayanır.
• ​Yayın mecrası olarak genellikle gazete ve dergiler tercih edilir.
• ​Okuyucuyla senli benli bir diyalog kurulmaz; anlatım üçüncü tekil şahıs ağzından yapılır.

Edebi Makalenin Bölümleri:

​A. Giriş: Konunun tanıtıldığı ve temel düşüncenin (tezin) ortaya konduğu kısa bölümdür.​

B. Gelişme: Tezin ispatlandığı, örneklerin ve verilerin sunulduğu en kapsamlı bölümdür.

C. ​Sonuç: Anlatılanların özetlenerek kesin bir yargıya bağlandığı bölümdür.

Bilimsel makale; belirli bir bilim dalında (fen, sosyal, sağlık vb.) yapılan özgün bir araştırmanın sonuçlarını, kullanılan yöntemleri ve ulaşılan bulguları akademik bir topluluğa duyurmak amacıyla yazılan, uluslararası standartlara sahip teknik metinlerdir. Özellikleri şöyledir:

• ​Konu uzmanlık gerektirir; sadece o alanın yetkin isimleri (akademisyen, araştırmacı) tarafından kaleme alınır.
• ​Anlatım tamamen nesnel ve kanıta dayalıdır; yazarın duygu ve yorumlarına yer verilmez.
• ​Dil, ilgili bilim dalına ait teknik terimler ve kavramlar üzerine kuruludur.
• ​Metin içerisinde kullanılan her türlü bilgi ve alıntı için atıf yapma zorunluluğu vardır.
• ​Araştırmanın sonuçları doğrulanabilirlik özelliğine sahiptir; başka bir araştırmacı aynı yöntemi kullanarak benzer sonuçlara ulaşabilmelidir.
• ​Dil, bilgi aktarımı esas olduğu için göndergesel işlevde kullanılır.
• ​Yazım aşamasında etik kurallar ve bilimsel dürüstlük ilkeleri ön plandadır.
• ​Genellikle “hakemli” adı verilen akademik dergilerde yayımlanır.

Bilimsel Makalenin Bölümleri:

Bilimsel bir makalenin iskeleti, dünya genelinde kabul görmüş belirli başlıklar altında toplanır:​

Başlık (Title): Çalışmanın kapsamını net, kısa ve öz bir şekilde ifade eden kısımdır.

​Özet (Abstract): Çalışmanın amacını, yöntemini ve sonucunu içeren, genellikle 150-250 kelimelik kısa tanıtım metnidir.

​Anahtar Kelimeler (Keywords): Makalenin veri tabanlarında kolayca bulunmasını sağlayan temel kavramlardır.

​Giriş (Introduction): Araştırılan konunun tarihçesi, önemi ve çalışmanın hipotezi (temel iddiası) bu bölümde sunulur.​

Yöntem / Metot (Materials and Methods): Araştırmanın nasıl yapıldığı, hangi araçların kullanıldığı ve hangi deney düzeneğinin kurulduğu detaylıca anlatılır.

​Bulgular (Results): Elde edilen verilerin hiçbir yorum katmadan, grafik ve tablo desteğiyle sunulduğu bölümdür.​

Tartışma ve Sonuç (Discussion): Elde edilen bulguların diğer bilimsel çalışmalarla kıyaslandığı ve ne anlama geldiğinin açıklandığı kısımdır.​

Kaynakça (References): Yararlanılan tüm eserlerin standart yazım kurallarına (APA, MLA vb.) göre listelendiği bölümdür.